Rozasea və kuperoz: təhrikedici amillər, qulluq və lazer seçimləri

Rozasea üzdə davamlı qızartı, görünən xırda qan damarları (kuperoz) və bəzən akneyə bənzər səpkilərlə özünü göstərən xroniki dəri vəziyyətidir; kuperoz isə rozaseanın bir əlaməti və ya ondan ayrı, yalnız damarların genişlənməsi ilə bağlı ola bilər. Hər ikisi tam müalicə olunmur, lakin təhrikedici amillərdən qaçmaq, düzgün gündəlik qulluq və lazımi hallarda lazer/IPL müalicəsi ilə əlamətlər əhəmiyyətli dərəcədə azaldıla bilər. Rozasea daha çox açıq dəri tonuna malik yetkin insanlarda rast gəlinir, lakin istənilən dəri tipində ola bilər və vaxtında diqqət edilmədikdə əlamətlər tədricən güclənə bilər. Erkən mərhələdə təhrikedici amillərə diqqət etmək, əlamətlərin sonrakı illərdə daha ağır formaya keçməsinin qarşısını almaqda kömək edə bilər.

Rozasea ilə kuperoz arasında fərq nədir?

Kuperoz termini yalnız dərinin səthinə yaxın genişlənmiş kiçik qan damarlarını (telangiektaziya) təsvir edir və bu, günəş zədəsi, genetik amillər və ya təkrarlanan üz qızarması nəticəsində yarana bilər. Bu damarcıqlar adətən yanaqlarda, burun ətrafında və çənədə daha görünən olur, çünki bu nahiyələrdə dəri nisbətən nazikdir. Rozasea isə daha geniş bir vəziyyətdir: davamlı qızartı, damarcıqlar, şişkinlik, bəzən gözlərdə quruluq və iltihab, bəzi alt tiplərdə isə akneyə bənzər səpkiləri əhatə edir. Sadə dillə desək, hər rozasea xəstəsində kuperoz ola bilər, amma hər kuperozu olan insanda rozasea olmaya bilər. Dermatoloqlar rozaseanı adətən alt tiplərə ayırır: davamlı qızartı və damarcıqlarla xarakterizə olunan tip, akneyə bənzər səpkili tip, dərinin qalınlaşmasına səbəb olan tip və gözləri əhatə edən oftalmik tip. Bu təsnifat müalicə yanaşmasını birbaşa müəyyən edir, ona görə dermatoloji qiymətləndirmə zamanı sizin hansı alt tipə uyğun gəldiyinizin müəyyən edilməsi vacibdir.

Rozasea və kuperozu nə təhrik edir?

Tetikləyicilər insandan insana dəyişir, lakin ən çox rast gəlinənlər bunlardır:

• Günəş işığı və UV şüaları
• Kəskin temperatur dəyişiklikləri — isti-soyuq hava, isti duş, sauna
• Ədviyyatlı qidalar, isti içəcəklər və alkoqol
• Emosional stress və həyəcan
• İntensiv fiziki fəaliyyət
• Bəzi kosmetik məhsullardakı spirt, mentol və ətirli maddələr

Öz təhrikedici amillərinizi müəyyən etmək üçün bir neçə həftə ərzində qidalanma, hava şəraiti və istifadə etdiyiniz məhsulları qeyd edən gündəlik jurnal saxlamaq faydalı ola bilər. Bu qeydlər zamanla aydın nümunə göstərir və hansı amillərin sizin üçün daha problemli olduğunu üzə çıxarır. Azərbaycanın isti yay və nəmli iqlim şəraiti bəzi xəstələrdə əlavə təhrikedici amil ola bilər, bu barədə Azərbaycan iqlimində dəri qulluğu məqaləsində əlavə tövsiyələr var.

Gündəlik dəri qulluğunda nələrə diqqət etmək lazımdır?

Rozasea meylli dəri üçün qulluq rejimi mümkün qədər sadə saxlanılmalıdır:

• Ətirsiz, spirtsiz və yumşaq təmizləyici istifadə edin
• İsti su əvəzinə ilıq su ilə üzü yuyun
• Mineral filtrli, geniş spektrli günəş kremini gündəlik istifadə edin (günəş kremi seçimi məqaləsində SPF və filtr növləri ətraflı izah olunub)
• Skrab, mexaniki peeling və aqressiv qurudan məhsullardan çəkinin — kimyəvi piling növləri haqqında məqalədə rozasea üçün hansı pilinglərin daha ehtiyatlı seçim olduğu göstərilib
• Yeni məhsulu bütün üzə tətbiq etməzdən əvvəl kiçik bir sahədə sınayın

Sentella (centella asiatica), niasinamid və azelaik turşu kimi sakitləşdirici tərkiblər bir çox rozasea xəstəsi üçün faydalı olur, lakin yeni bir aktiv maddəni rejimə əlavə edərkən tədricən keçid etmək və dərinin reaksiyasını izləmək məqsədəuyğundur.

Lazer və IPL müalicəsi necə kömək edə bilər?

Görünən qan damarlarını daraltmaq üçün lazer (məsələn, damar lazeri) və IPL (Intense Pulsed Light) müalicələri istifadə olunur. Bu üsullar damar divarını qızdıraraq onun tədricən sönməsinə səbəb olur. Nəticə adətən dərhal deyil, bir neçə seansdan sonra görünür və tam yox olma zəmanət edilmir, çünki yeni damarcıqlar zamanla yenidən yarana bilər. Seans arasındakı intervalı və seans sayını mütəxəssis dəri reaksiyasına baxaraq fərdi müəyyən edir. Müalicə yalnız rozasea/damar problemləri üzrə təcrübəli mütəxəssis tərəfindən aparılmalıdır, çünki səthi dəri altında yerləşən damarlara aqressiv müdaxilə yanıq və ya piqmentasiya problemi yarada bilər. Yeni damarcıqların yaranması davam edən bir proses olduğu üçün bir çox xəstə nəticəni saxlamaq üçün zaman-zaman təkrar seanslara ehtiyac duyur.

Lazer müalicəsi kuperozu azalda bilər, lakin rozaseanın özünü — yəni iltihabi meylini — müalicə etmir, ona görə paralel olaraq təhrikedici amillərə nəzarət davam etdirilməlidir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Rozasea özü təhlükəli olmasa da, nəzarətsiz qalan iltihab bəzən dəri strukturuna uzunmüddətli təsir edə bilər. Aşağıdakı hallarda dermatoloqla məsləhətləşmək tövsiyə olunur:

• Qızartı getdikcə güclənir və gündəlik qulluqla nəzarət altına alına bilmirsə
• Gözlərdə davamlı qızartı, qumlanma hissi və ya görmə problemi yaranırsa
• Üzdə iltihablı düyünlər və ya irinli səpkilər əmələ gəlirsə
• Burun nahiyəsində toxuma qalınlaşması müşahidə olunursa

Tez-tez verilən suallar

Rozasea tamamilə keçirmi?

Rozasea xroniki vəziyyətdir və adətən tam yox olmur, lakin təhrikedici amillərə nəzarət, düzgün qulluq və zəruri hallarda müalicə ilə əlamətlər əhəmiyyətli dərəcədə yüngülləşdirilə bilər. Kəskinləşmələr arası müddət uzana bilər, lakin tam sağalma zəmanət edilmir. Uzunmüddətli idarəetmə üçün təhrikedici amillərin izlənməsi və gündəlik qulluğun ardıcıl davam etdirilməsi böyük rol oynayır.

Kuperoz üçün ən effektiv müalicə hansıdır?

Görünən damarcıqlar üçün damar lazeri və ya IPL adətən ən effektiv seçim sayılır, lakin nəticə bir neçə seans tələb edir və fərdi dəri tipindən asılı olaraq dəyişir. Müalicədən əvvəl təcrübəli mütəxəssislə qiymətləndirmə vacibdir. Seanslar arasında dərinin sakitləşməsi üçün müəyyən müddət gözlənilir, bu da mütəxəssis tərəfindən fərdi olaraq planlaşdırılır.

Rozasea üçün hansı qidalar məsləhət görülmür?

Universal siyahı yoxdur, çünki təhrikedici amillər fərdidir. Ədviyyatlı qidalar, isti içəcəklər və alkoqol bir çox xəstədə qızartını artırır, lakin öz reaksiyanızı izləmək ən dəqiq yoldur. Qida gündəliyi saxlamaq, hansı məhsulların sizdə reaksiya yaratdığını aşkarlamaqda kömək edə bilər.

Rozasea üçün makyaj istifadə etmək olarmı?

Bəli, ətirsiz və qıcıqlandırıcı olmayan, dəri tipinə uyğun seçilmiş makyaj məhsulları istifadə etmək olar. Yaşıl rəngli əsas (color corrector) qızartını vizual olaraq azaltmaqda kömək edə bilər. Makyajı silərkən də mexaniki sürtmə yerinə yumşaq hərəkətlərlə çıxarmaq dərini əlavə qıcıqlanmadan qoruyur. Dr Plasty vasitəsilə dermatoloji konsultasiyaya yazıla bilərsiniz.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.