Stria (dəri çatlaqları): niyə yaranır, müalicə real nə verir?

Stria dərinin orta qatındakı (dermis) kollagen və elastin liflərinin dərinin sürətlə uzanması və ya sıxılması nəticəsində qırılmasından yaranan xətvari izlərdir; bu proses adətən hamiləlik, sürətli çəki artımı və ya azalması, yeniyetməlik dövründəki sürətli boy artımı zamanı baş verir və bədənin qarın, döş, budlar, qollar və bel kimi bir çox nahiyəsində ortaya çıxa bilər. Yeni yaranmış stria adətən qırmızı-bənövşəyi rəngdə olur, zamanla isə solğunlaşaraq gümüşü-ağ rəngə çevrilir; hər iki mərhələdə müalicə mümkündür, lakin nəticələr məhduddur və tam yox olma real gözlənti deyil. Stria istənilən yaşda və cinsdə ola bilər, lakin qadınlarda hamiləliklə əlaqədar daha tez-tez müşahidə olunur.

Stria niyə yaranır?

Dəri müəyyən həddən çox və çox sürətli uzandıqda, kollagen və elastin lifləri bu dəyişikliyə uyğunlaşa bilmir və qırılır. Bu, aşağıdakı vəziyyətlərdə daha tez-tez baş verir:

• Hamiləlik — qarın, döş və budlarda
• Sürətli çəki artımı və ya azalması
• Yeniyetməlik dövründə sürətli boy uzanması
• Əzələ kütləsinin sürətli artması (bodibilding)
• Uzunmüddətli kortikosteroid istifadəsi dərinin elastikliyini azaldaraq riski artıra bilər
• Bəzi genetik birləşdirici toxuma xəstəlikləri stria riskini əlavə olaraq yüksəldə bilər

Genetik meyllik də əhəmiyyətli rol oynayır — ailəsində stria tarixçəsi olan insanlarda risk daha yüksəkdir, çünki kollagen strukturu irsi xüsusiyyətlərdən təsirlənir. Hormonal amillər, xüsusən kortizol səviyyəsinin yüksəlməsi, kollagenin normal istehsalını çətinləşdirərək dərinin uzanmaya davamlılığını azalda bilər. Bu səbəbdən eyni çəki dəyişikliyini yaşayan iki insanda strianın görünmə dərəcəsi çox fərqli ola bilər.

Yeni və köhnə stria arasında fərq nədir?

Yeni əmələ gəlmiş stria (striae rubra) qırmızı, bənövşəyi və ya çəhrayı rəngdə olur, çünki bu mərhələdə nahiyədə qan damarları hələ görünür. Bu mərhələdə müalicəyə başlamaq adətən daha yaxşı nəticə verir, çünki toxuma hələ aktiv bərpa prosesindədir. Zamanla stria solğunlaşaraq gümüşü-ağ rəngə (striae alba) çevrilir və bu mərhələdə kollagen strukturu daha sabitləşmiş olur, ona görə müalicəyə cavab nisbətən zəifləyir. Bu, strianın "köhnəlməsi" demək deyil, sadəcə toxumanın yeni tarazlıq halına keçməsidir, ona görə köhnə stria üçün də müəyyən müalicə seçimləri mövcuddur, sadəcə gözlənti fərqlidir.

Hansı müalicə üsulları mövcuddur və real olaraq nə verir?

Heç bir üsul strianı tam yox etmir, lakin görünüşü azalda bilər:

Mikroneedling dərinin öz kollagen istehsalını stimullaşdıraraq strianın toxuma strukturunu yumşaldır, incə iynələr vasitəsilə yaradılan mikro-zədələr bədənin təbii bərpa mexanizmini işə salır. Kimyəvi piling növləri məqaləsində izah olunan səthi pilinglər isə yalnız yüngül təsir göstərir. Fraksional lazer köhnə strialarda rəng və toxuma fərqini azaltmaqda daha effektiv sayılır, lakin bir neçə seans tələb edir və nəticə xəstədən xəstəyə dəyişir. Bütün üsullarda ortaq nöqtə odur ki, nəticə tədricən görünür və səbir tələb edir; tək seansdan sonra dramatik dəyişiklik gözləmək real deyil.

Bazarda satılan kremlərin əksəriyyəti strianı "aradan qaldırdığını" iddia edir, lakin klinik cəhətdən sübut olunmuş güclü təsirə malik yeganə topik maddə retinoiddir və o da yalnız yeni stria üzərində məhdud fayda verir.

Strianın qarşısını almaq mümkündürmü?

Tam qarşısını almaq mümkün deyil, çünki əsas amil genetik dəri elastikliyidir, lakin bəzi vərdişlər riski azalda bilər:

• Hamiləlik dövründə tədricən çəki artımı, kəskin tullanmalardan qaçmaq
• Dərinin nəmləndirilməsini davam etdirmək, quru dəri daha çətin uzanır
• Sürətli əzələ kütləsi artımından çəkinmək, tədricən proqram seçmək
• Bol su içmək və balanslı qidalanma dərinin elastikliyinə dolayı dəstək verir

Bu addımlar riski tamamilə aradan qaldırmasa da, dərinin uzanma prosesinə daha yumşaq uyğunlaşmasına kömək edə bilər və bəzi xəstələrdə strianın şiddətini yüngülləşdirə bilər. Xüsusilə hamiləlik dövründə bu vərdişlərə erkən başlamaq daha effektiv sayılır, çünki dəri hələ minimal dəyişiklik keçirmiş olur.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Stria özü tibbi təhlükə daşımasa da, bəzi hallarda arxasında ayrı bir səbəb ola bilər və bu, diqqətdən kənar qalmamalıdır. Aşağıdakı hallarda dermatoloji qiymətləndirmə faydalı ola bilər:

• Stria qəflətən çox sayda və sürətlə yaranırsa (hormonal problemi göstərə bilər)
• Nahiyədə qaşınma, ağrı və ya iltihab əlaməti varsa
• Öz-özünə müalicə cəhdlərindən sonra dəridə qıcıqlanma davam edirsə
• Reseptsiz alınan güclü konsentrasiyalı məhsullardan sonra dəri reaksiyası gözlənilmədən şiddətli olursa
• Stria ilə yanaşı digər gözlənilməz dəri dəyişiklikləri müşahidə olunursa

Tez-tez verilən suallar

Stria tamamilə yox olurmu?

Xeyr, heç bir müalicə üsulu strianı tamamilə yox etmir. Erkən mərhələdə başlanan müalicə görünüşü əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər, lakin toxumanın tam əvvəlki vəziyyətinə qayıtması gözlənilməməlidir. Realist gözlənti qurmaq, müalicə prosesindən məyus olmamaq üçün vacibdir.

Hansı krem stria üçün ən effektivdir?

Klinik olaraq ən çox dəstəklənən topik maddə retinoiddir, lakin o da yalnız yeni (qırmızı) stria üzərində məhdud təsir göstərir və hamiləlik dövründə istifadə olunmamalıdır. Həkim tövsiyəsi olmadan güclü retinoid məhsullarından istifadə etməyin, xüsusən hamiləlik və laktasiya dövründə bu maddələr tövsiyə olunmur.

Mikroneedling ağrılıdırmı?

Prosedur zamanı adətən yerli keyləşdirici krem istifadə olunur, bu da diskomfortu azaldır. Sıxlıq və iynə dərinliyi kimi parametrlər müalicə olunan nahiyəyə görə mütəxəssis tərəfindən tənzimlənir. Sonrasında bir neçə gün yüngül qızartı və həssaslıq ola bilər, bu, adətən gündəlik fəaliyyətə mane olmur.

Liposaksiya və ya qarın gərmə strialara təsir edirmi?

Liposaksiya yağ toxumasını azaldır, striaları müalicə etmir. Qarın gərmə əməliyyatında isə aşağı qarın nahiyəsindəki artıq dəri, üzərindəki stria ilə birlikdə kəsilib çıxarıla bilər, lakin qalan nahiyələrdəki stria bundan təsirlənmir. Bu, hər iki əməliyyatın əsas məqsədi deyil, əlavə effektdir və yalnız kəsilib çıxarılan dəri sahəsindəki striaya aiddir. Əməliyyata qərar verməzdən əvvəl bu fərqi həkimlə aydınlaşdırmaq faydalıdır. Dr Plasty vasitəsilə dermatoloji konsultasiyaya yazıla bilərsiniz.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.